Ngày 12/4/1961, từ bệ phóng Baikonur ở Kazakhstan, Yuri Gagarin bước lên tàu Vostok 1 và trở thành người đầu tiên bay một vòng quanh Trái Đất. Chuyến bay lịch sử kéo dài chưa đầy hai giờ, đưa chàng trai 27 tuổi trở thành biểu tượng của thời đại chinh phục không gian.
Sau sứ mệnh này, Gagarin không tiếp tục thực hiện các chuyến bay vào vũ trụ. Ông trở lại công việc trong lực lượng không quân và tiếp tục tham gia huấn luyện phi công. Tuy nhiên, ngày 27/3/1968, một tai nạn máy bay đã cướp đi mạng sống của ông khi mới 34 tuổi.
Chuyến bay cuối cùng
Sáng 27/3/1968, Gagarin cùng phi công huấn luyện Vladimir Seryogin lên chiếc tiêm kích MiG-15 tại sân bay Chkalovsky, gần Moscow, để thực hiện một chuyến bay huấn luyện.
Phi hành gia Vladimir Aksyonov, người dự kiến cất cánh sau đó, cho biết ông và Gagarin từng cùng kiểm tra sức khỏe và nghe bản tin thời tiết. Tuy nhiên, chuyến bay của Aksyonov sau đó bị hủy.
Không lâu sau khi cất cánh, liên lạc vô tuyến với chiếc MiG-15 bị mất. Lực lượng tìm kiếm sau đó phát hiện các mảnh vỡ tại một khu rừng cách sân bay khoảng 65 km. Thi thể của Gagarin được tìm thấy vào ngày hôm sau.
Cái chết của người hùng đầu tiên bay vào vũ trụ gây chấn động Liên Xô. Chính quyền nước này tổ chức quốc tang dành cho Gagarin, một trường hợp đặc biệt đối với một người không giữ chức vụ nguyên thủ quốc gia.
Sau tai nạn, một ủy ban điều tra được thành lập. Tuy nhiên, hồ sơ điều tra được giữ kín trong nhiều năm. Kết luận được công bố khi đó cho rằng chiếc MiG-15 có thể đã phải chuyển hướng đột ngột để tránh một vật thể như chim hoặc khí cầu thời tiết.
Việc thiếu thông tin chi tiết khiến nhiều giả thuyết xuất hiện. Một số lời đồn cho rằng phi công gặp vấn đề về sức khỏe, máy bay bị trục trặc hoặc thậm chí có sự can thiệp từ bên ngoài.
Năm 2011, một số tài liệu được giải mật cho thấy máy bay có thể đã rơi vào trạng thái thất tốc trong điều kiện thời tiết phức tạp khi cố tránh mây hoặc khí cầu.
Lời giải thích được Alexei Leonov công bố
Một trong những người dành nhiều năm tìm hiểu vụ việc là Alexei Leonov, người đầu tiên thực hiện chuyến đi bộ ngoài không gian vào năm 1965 và là bạn của Gagarin.
Theo lời kể được Leonov công bố nhiều năm sau, ông nghe thấy hai tiếng nổ vào thời điểm xảy ra tai nạn. Sau quá trình nghiên cứu các tài liệu và mô phỏng máy tính, Leonov cho rằng nguyên nhân có thể liên quan đến một chiếc tiêm kích Su-15 hoạt động gần khu vực.
Theo lời giải thích này, chiếc Su-15 được cho là đã bay thấp hơn quy định và đi qua khu vực gần chiếc MiG-15 của Gagarin. Luồng khí mạnh từ máy bay lớn hơn được cho là đã khiến chiếc MiG-15 mất ổn định, rơi vào trạng thái xoáy và lao xuống đất.
Leonov cho biết ông được phép công khai nguyên nhân nhưng không tiết lộ danh tính phi công Su-15. Theo ông, việc công bố danh tính người này nhiều năm sau vụ tai nạn không còn mang lại ý nghĩa.
Cái chết của Yuri Gagarin vì thế vẫn là một trong những sự kiện được nhắc đến nhiều trong lịch sử hàng không và chinh phục không gian.
Từ người đầu tiên bay quanh Trái Đất đến chuyến bay cuối cùng trên một chiếc tiêm kích, cuộc đời ngắn ngủi của Gagarin gắn liền với những dấu mốc quan trọng của thời kỳ đầu khám phá vũ trụ.
