Ổ khóa tồn tại 400 năm
Các nhà khoa học vừa giải mã thành công mật mã của một chiếc ổ khóa bằng đồng có niên đại khoảng 400 năm, từng được tìm thấy trong xác tàu buôn đắm ngoài khơi xứ Wales. Tuy nhiên, dù đã mở được chiếc khóa, các chuyên gia vẫn chưa thể xác định chính xác vật phẩm mà nó từng bảo vệ.
Theo tạp chí Popular Mechanics, chiếc ổ khóa có nguồn gốc từ thế kỷ XVI, từng được sử dụng để bảo vệ kho báu trên con tàu buôn Anh mang tên Ann Francis. Con tàu được cho là có liên quan đến hoạt động buôn lậu và gặp nạn trong một trận bão dữ dội ngoài khơi bờ biển xứ Wales vào tháng 12/1583.
Sau khi chìm cùng con tàu, chiếc ổ khóa nằm vùi dưới lớp cát tại bãi biển Margam trong nhiều thế kỷ. Năm 1999, Peter Hughes, một người chuyên dò tìm kim loại, phát hiện hiện vật này trong quá trình tìm kiếm cổ vật từ xác tàu đắm. Tuy nhiên, mật mã mở khóa vẫn là câu đố chưa có lời giải.
Mới đây, David Williams, cộng tác viên nghiên cứu tại Đại học Cardiff (Anh), đã sử dụng công nghệ chụp cắt lớp vi tính vi mô (micro-CT) để khảo sát cấu trúc bên trong chiếc khóa mà không cần tháo rời hay làm hư hại hiện vật.
Thông qua hình ảnh quét 3D chi tiết, nhà nghiên cứu có thể quan sát cơ chế hoạt động, xác định vị trí các khấc khóa tương ứng với từng chữ cái và tìm ra mật mã gồm 4 ký tự: ANCE.
David Williams cho biết việc giải mã một bí ẩn tồn tại suốt 400 năm là trải nghiệm đặc biệt đối với ông. Công nghệ micro-CT vốn thường được sử dụng để nghiên cứu xương và các cấu trúc sinh học, nhưng lần này lại phát huy hiệu quả trong việc khám phá cơ chế của một hiện vật lịch sử.
Sau khi tìm ra mật mã, Williams gửi kết quả đến các chuyên gia tại Bảo tàng Amgueddfa Cymru – Museum Wales, đơn vị đang lưu giữ kho cổ vật từ con tàu Ann Francis. Kết quả xác nhận mật mã chính xác khiến nhóm nghiên cứu vô cùng phấn khích.
Theo Alastair Willis, giám tuyển cấp cao phụ trách lĩnh vực tiền xu và kinh tế xứ Wales tại bảo tàng, những chiếc khóa mật mã từ thời Nữ hoàng Elizabeth I không phải hiện vật quá hiếm tại Anh. Tuy nhiên, chiếc khóa này đặc biệt bởi tình trạng bảo quản gần như nguyên vẹn sau nhiều thế kỷ dưới cát.
Việc xác định được nguồn gốc từ con tàu Ann Francis cũng giúp các chuyên gia xác định niên đại hiện vật tương đối chính xác. Đây được đánh giá là phát hiện có giá trị, không chỉ bởi tình trạng bảo quản mà còn bởi câu chuyện lịch sử gắn liền với nó.
Bí ẩn về kho báu bên trong chiếc khóa
Dù đã tìm ra mật mã, các nhà nghiên cứu vẫn chưa thể xác định chiếc khóa từng bảo vệ vật gì. Một trong những câu hỏi được đặt ra là liệu bốn chữ cái ANCE có mang ý nghĩa đặc biệt đối với chủ nhân ban đầu hay không.
Hành trình phát hiện chiếc khóa bắt đầu từ năm 1996, khi Peter Hughes tìm thấy xác tàu Ann Francis cùng một phần kho báu. Trong suốt 21 năm tiếp theo, ông nhiều lần quay lại bãi biển Margam để tìm kiếm cổ vật mỗi khi các trận bão hoặc hoạt động nạo vét làm lớp cát bị xáo trộn.
Trong số những hiện vật được tìm thấy có các đồng tiền vàng quý hiếm từ thời vua Ferdinand và Nữ hoàng Isabella của Tây Ban Nha, còi của thủy thủ trưởng cùng nhiều đồng tiền xu có niên đại từ thế kỷ XVI.
Khi phát hiện chiếc khóa vào năm 1999, Hughes đặc biệt ấn tượng với kỹ thuật chế tác tinh xảo và tình trạng bảo quản của hiện vật. Ông cho biết các vòng xoay chứa chữ cái vẫn hoạt động trơn tru dù đã nằm dưới lớp cát hơn 400 năm.
Điều khiến Hughes tiếc nuối là ông chưa thể biết chính xác những gì từng được cất giữ trong chiếc rương mà ổ khóa bảo vệ.
Các chuyên gia nhận định chiếc rương có thể từng chứa bộ sưu tập tiền xu bạc Tây Ban Nha và hai quả cân tiền xu được tìm thấy gần vị trí phát hiện ổ khóa. Ngoài ra, không loại trừ khả năng bên trong còn có những tài sản giá trị khác như giấy tờ hoặc tài liệu. Tuy nhiên, những vật phẩm này có thể đã bị phá hủy trong vụ đắm tàu hoặc phân hủy theo thời gian.
Hiện chiếc ổ khóa cùng các cổ vật được trục vớt từ tàu Ann Francis đang được trưng bày tại triển lãm Tides of Treasure ở Bảo tàng National Waterfront, thành phố Swansea, xứ Wales.
Dù mật mã ANCE đã được giải đáp, câu chuyện về chiếc ổ khóa 400 năm tuổi vẫn còn bỏ ngỏ. Các nhà nghiên cứu tiếp tục tìm kiếm lời giải cho hai bí ẩn: ý nghĩa của mật mã đối với chủ nhân và món tài sản mà chiếc khóa từng bảo vệ.
